HAGB (Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması) ve Hapis Cezasının Ertelenmesi Nedir? Aralarındaki Farklar Nelerdir?

Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) Nedir?

Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB), ceza yargılaması sonucunda sanık hakkında mahkûmiyet kararı verilmesine rağmen, bu hükmün belirli bir süre hukuki sonuç doğurmamasını sağlayan bir ceza muhakemesi kurumudur. HAGB kararı verilmesi halinde sanık, yetişkinler için 5 yıl, suça sürüklenen çocuklar için ise 3 yıl denetim süresine tabi tutulur. Bu süre içerisinde kasıtlı yeni bir suç işlenmemesi ve mahkemece belirlenen yükümlülüklere uyulması halinde açıklanmayan hüküm ortadan kalkar ve dava düşer.

HAGB Şartları Nelerdir?

Mahkemenin HAGB kararı verebilmesi için genel olarak şu şartların bulunması gerekir:

• Hükmedilen ceza 2 yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası olmalıdır.
• Sanığın daha önce kasten işlenmiş bir suçtan kesinleşmiş mahkûmiyeti bulunmamalıdır.
• Mahkeme, sanığın yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varmalıdır.
• Suç nedeniyle oluşan zarar varsa, bu zarar giderilmiş olmalıdır.

Hangi Hallerde HAGB Uygulanmaz?

Aşağıdaki durumlarda HAGB kararı verilemez:

• Hükmedilen hapis cezasının 2 yıldan fazla olması,
• Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olması,
• Mahkemenin sanık hakkında olumlu kanaat oluşturmaması,
• Giderilmesi gereken zararın karşılanmaması,
• Kanunda HAGB uygulanamayacağı açıkça belirtilen suçlardan birinin söz konusu olması (örneğin Anayasa’nın 174. maddesi kapsamındaki inkılap kanunlarına ilişkin suçlar ile bazı disiplin ve tazyik hapsi gerektiren fiiller).

HAGB’nin uygulanıp uygulanamayacağı her somut olayın özelliklerine göre mahkeme tarafından değerlendirilmektedir.

Hapis Cezasının Ertelenmesi Nedir?

Hapis cezasının ertelenmesi, mahkeme tarafından verilen hapis cezasının belirli şartların varlığı halinde ceza infaz kurumunda çektirilmemesini sağlayan bir ceza hukuku kurumudur. Bu uygulamada mahkûmiyet kararı kesinleşir; ancak hükümlü, cezasını cezaevinde çekmek yerine mahkemenin belirlediği denetim süresine tabi tutulur. Denetim süresinin yükümlülüklere uygun şekilde tamamlanması halinde ceza infaz edilmiş sayılır. Bu kurum, Türk Ceza Kanunu’nun 51. maddesinde düzenlenmiştir.

Hapis Cezasının Ertelenmesinin Şartları

Mahkemenin cezanın ertelenmesine karar verebilmesi için aşağıdaki şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir:

• Verilen cezanın hapis cezası olması gerekir. Adli para cezaları ertelenemez.
• Hükmedilen hapis cezası 2 yıl veya daha az olmalıdır. Suç tarihinde 18 yaşından küçük veya 65 yaşını doldurmuş kişiler bakımından bu sınır 3 yıldır.
• Sanığın daha önce kasıtlı işlenmiş bir suçtan 3 aydan fazla hapis cezasına mahkûm edilmemiş olması gerekir.
• Mahkemenin, sanığın yargılama sürecindeki davranışlarını değerlendirerek yeniden suç işlemeyeceği yönünde olumlu kanaate ulaşması gerekir.
• Mahkeme gerekli görürse, mağdurun veya kamunun uğradığı zararın giderilmesini de erteleme şartı olarak belirleyebilir.

Hangi Hallerde Hapis Cezası Ertelenemez?

Aşağıdaki durumlarda cezanın ertelenmesine karar verilmesi mümkün değildir:

• Hükmedilen hapis cezasının kanunda öngörülen süreyi aşması,
• Verilen cezanın hapis cezası değil adli para cezası olması,
• Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan 3 aydan fazla hapis cezasına mahkûm edilmiş olması,
• Mahkemenin sanığın yeniden suç işlemeyeceği yönünde olumlu kanaat oluşturmaması.

Cezanın Ertelenmesinin Sonuçları

Cezanın ertelenmesi kararı verilmesi, mahkûmiyet kararını ortadan kaldırmaz. Hüküm kesinleşir ve adli sicile işlenir. Ancak hükümlü, denetim süresini yükümlülüklere uygun şekilde geçirirse hapis cezasını cezaevinde infaz etmez ve cezası infaz edilmiş sayılır. Denetim süresi içinde kasıtlı yeni bir suç işlenmesi veya mahkemenin belirlediği yükümlülüklere aykırı davranılması hâlinde ise ertelenen cezanın infazına karar verilebilir.

HAGB ile Cezanın Ertelenmesi Arasındaki Temel Farklar

Mahkûmiyet Hükmünün Hukuki Durumu

En önemli fark burada ortaya çıkmaktadır.

HAGB kararında mahkûmiyet hükmü açıklanmaz ve hukuki sonuç doğurmaz. Hüküm belirlenen denetim süresi boyunca askıda kalır.

Hapis cezasının ertelenmesinde ise mahkûmiyet kararı açıklanmış ve kesinleşmiştir. Sadece hapis cezasının ceza infaz kurumunda çektirilmesi ertelenmektedir.

Adli Sicile Etkisi

HAGB kararı adli sicil (sabıka) kaydında yer almaz. Karar yalnızca kendisine özgü bir kayıt sisteminde tutulur ve ancak kanunda belirtilen hâllerde Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından görülebilir. Bu nedenle iş başvurularında alınan adli sicil belgesinde HAGB kararı görünmez.

Hapis cezasının ertelenmesi ise adli sicil kaydına işlenir. Mahkûmiyet kararı, denetim süresi ve cezanın infaz edilmiş sayıldığı bilgileri adli sicil kayıtlarında yer alır. Bu nedenle cezanın ertelenmesi halinde alınan adli sicil belgesinde mahkûmiyet kaydı görülebilir.

Denetim Süresi

HAGB kararında denetim süresi yetişkinler için 5 yıl, suça sürüklenen çocuklar için ise 3 yıldır.

Hapis cezasının ertelenmesinde ise denetim süresi mahkeme tarafından belirlenir ve kanunen en az 1 yıl, en fazla 3 yıl olabilir.

Uygulanma Şartları

Her iki kurumun uygulanabilmesi için kanunda öngörülen şartların gerçekleşmesi gerekir. Ancak önceki mahkûmiyet bakımından önemli bir farklılık bulunmaktadır.

HAGB kararının verilebilmesi için sanığın daha önce kasten işlenmiş bir suçtan kesinleşmiş mahkûmiyetinin bulunmaması gerekir. Buna karşılık, hapis cezasının ertelenebilmesi için sanığın daha önce kasten işlenmiş bir suçtan 3 aydan fazla hapis cezasına mahkûm edilmemiş olması yeterlidir. Bu nedenle daha önce yalnızca adli para cezasına veya 3 ayı aşmayan hapis cezasına mahkûm olan kişiler hakkında, diğer şartların da bulunması hâlinde hapis cezasının ertelenmesine karar verilebilir.

Ayrıca HAGB’de mağdurun veya kamunun uğradığı zararın giderilmesi kanuni şartlardan biridir. Hapis cezasının ertelenmesinde ise zararın giderilmesi zorunlu olmayıp, mahkeme gerekli görmesi hâlinde erteleme kararını bu şartın yerine getirilmesine bağlayabilir.

Öte yandan, adli sicil kaydının silinme şartlarının oluştuğu önceki mahkûmiyetler ile taksirli suçlardan kaynaklanan mahkûmiyetler, kanuni şartların bulunması hâlinde HAGB veya hapis cezasının ertelenmesine tek başına engel oluşturmaz.

Denetim Süresinin İhlal Edilmesinin Sonuçları

HAGB ve hapis cezasının ertelenmesi kararlarında denetim süresi içerisinde yükümlülüklere uyulması büyük önem taşır. Ancak bu sürenin ihlal edilmesi hâlinde ortaya çıkan hukuki sonuçlar farklıdır.

HAGB kararından sonra denetim süresi içinde kasıtlı yeni bir suç işlenmesi veya mahkemece belirlenen yükümlülüklere aykırı davranılması hâlinde, açıklanması geri bırakılan hüküm açıklanır ve kesinleşmesiyle birlikte infaz edilir.

Hapis cezasının ertelenmesinde ise hükümlünün denetim süresi içinde kasıtlı yeni bir suç işlemesi veya yükümlülüklere uymamakta ısrar etmesi durumunda, infaz hâkimliği ertelenen hapis cezasının kısmen veya tamamen ceza infaz kurumunda çektirilmesine karar verebilir.

Sonuç

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması ile hapis cezasının ertelenmesi, benzer amaçlara hizmet eden ancak hukuki sonuçları bakımından birbirinden farklı iki ceza hukuku kurumudur. HAGB’de mahkûmiyet hükmü belirli şartlarla hukuki sonuç doğurmazken, hapis cezasının ertelenmesinde mahkûmiyet kararı geçerliliğini korur ve yalnızca cezanın infazı ertelenir.

Hangi kurumun uygulanabileceği; suçun niteliği, hükmedilen ceza miktarı, sanığın geçmişi ve dosyanın özellikleri dikkate alınarak mahkeme tarafından değerlendirilmektedir. Bu nedenle ceza soruşturması veya ceza davası sürecinde hak kaybı yaşanmaması adına bir avukattan hukuki destek alınması önerilir.