Uyuşturucu Madde Kullanma Suçu (TCK 191) Nedir? Cezası, Uyuşturucu Ticareti Suçundan Farkı ve Sık Sorulan Sorular
Uyuşturucu Madde Kullanma Suçu Nedir?
Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanma suçu, kişinin uyuşturucu veya uyarıcı etkiye sahip bir maddeyi herhangi bir yöntemle vücuduna almasıyla oluşur. Maddenin ağız yoluyla, solunarak, enjeksiyon yoluyla ya da farklı bir yöntemle kullanılmış olması hukuki değerlendirmeyi değiştirmez. Önemli olan, uyuşturucu veya uyarıcı maddenin kişi tarafından tüketilmiş olmasıdır.
Kullanmak amacıyla uyuşturucu veya uyarıcı madde bulundurma ise, kişinin uyuşturucu madde üzerinde fiili tasarruf yetkisine sahip olması ve bu maddeyi kendi kullanımı için muhafaza etmesi anlamına gelir. Maddenin kişinin üzerinde, evinde, aracında veya hâkimiyet alanındaki başka bir yerde bulunması tek başına ticaret yapıldığı anlamına gelmez. Mahkemeler, uyuşturucu maddenin bulundurulma amacını olayın tüm özelliklerini dikkate alarak değerlendirmektedir.
Ancak ele geçirilen uyuşturucu maddenin miktarının kişisel kullanım sınırını aşması, çok sayıda paket hâlinde hazırlanmış olması, satışa yönelik araç ve gereçlerle birlikte bulunması veya dosyada ticaret amacını gösteren başka delillerin yer alması hâlinde, fiil yalnızca kullanmak amacıyla bulundurma kapsamında değil, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçu kapsamında değerlendirilebilir. Bu nedenle kullanıcı ile satıcı ayrımı, yalnızca ele geçirilen madde miktarına göre değil, tüm deliller birlikte incelenerek yapılmaktadır.
Türk Ceza Kanunu’nun 191. maddesine göre;
- Kullanmak amacıyla uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak,
- Uyuşturucu veya uyarıcı maddeyi kabul etmek,
- Kullanmak amacıyla uyuşturucu veya uyarıcı madde bulundurmak,
- Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmak,
uyuşturucu madde kullanma suçunu oluşturur.
Bu suç yalnızca esrar bakımından değil; kokain, eroin, metamfetamin, MDMA (ekstazi), bonzai ve diğer uyuşturucu veya uyarıcı maddeler bakımından da uygulanmaktadır.
Uyuşturucu Kullanma Suçunun Cezası Nedir?
Kullanmak amacıyla uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alan, kabul eden, bulunduran veya kullanan kişi 2 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
Suçun okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi tedavi, eğitim, askerî ve sosyal amaçla toplu bulunulan bina ve tesislerin 200 metre yakınında işlenmesi halinde verilecek ceza yarı oranında artırılır.
İlk Defa Uyuşturucu ile Yakalanan Kişi Cezaevine Girer mi?
Her olayın özellikleri farklı olmakla birlikte, ilk kez uyuşturucu kullanma suçundan hakkında soruşturma başlatılan kişiler bakımından çoğu durumda doğrudan ceza infazı söz konusu olmayabilir.
TCK’nın 191. maddesi uyarınca Cumhuriyet savcısı, yeterli şüphe bulunması halinde beş yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verir.
Bu süreçte şüpheli;
- yükümlülüklere uymak,
- denetimli serbestlik tedbirine katılmak,
- yeniden uyuşturucu kullanmamak veya bulundurmamak
zorundadır.
Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi ve Denetimli Serbestlik
Cumhuriyet savcısı tarafından verilen erteleme kararı ile birlikte şüpheli hakkında en az bir yıl süreyle denetimli serbestlik tedbiri uygulanır.
Gerekli görülmesi halinde;
- denetimli serbestlik süresi altışar aylık dönemlerle en fazla iki yıl daha uzatılabilir,
- kişi tedavi programına alınabilir,
- yılda en az iki defa uyuşturucu madde kullanıp kullanmadığının tespiti amacıyla sağlık kuruluşuna sevk edilebilir.
Şüpheli;
- denetimli serbestlik yükümlülüklerine uymamakta ısrar ederse,
- tekrar kullanmak amacıyla uyuşturucu madde satın alır, kabul eder veya bulundurursa,
- yeniden uyuşturucu madde kullanırsa,
hakkında kamu davası açılır.
Erteleme süresi boyunca yükümlülüklere uygun davranan kişiler hakkında ise kovuşturmaya yer olmadığına (takipsizlik) karar verilir.
Kanun ayrıca, erteleme süresi içerisinde yeniden uyuşturucu kullanılması veya kullanmak amacıyla uyuşturucu bulundurulmasının ayrı bir soruşturma konusu yapılmayacağını, mevcut dosya bakımından ihlal sebebi sayılacağını açıkça düzenlemiştir.
Uyuşturucu Kullanma ile Uyuşturucu Ticareti Arasındaki Fark Nedir?
Her uyuşturucu madde bulunduran kişi uyuşturucu ticareti yapmış sayılmaz.
Yargıtay uygulamasında kişinin kullanıcı mı yoksa satıcı mı olduğunun belirlenmesinde olayın tüm özellikleri birlikte değerlendirilmektedir.
1. Uyuşturucu Maddenin Miktarı
Ele geçirilen uyuşturucu maddenin miktarı en önemli kriterlerden biridir.
Kişisel kullanım sınırını aşan miktarda uyuşturucu bulunması ticaret suçuna ilişkin önemli bir gösterge olabilir. Ancak tek başına miktar yeterli değildir.
2. Satış veya Temin Faaliyeti
Şüphelinin uyuşturucuyu başkasına satması, devretmesi veya temin ettiğine ilişkin deliller bulunması halinde uyuşturucu ticareti suçu gündeme gelir.
Örneğin;
- alıcı beyanı,
- müşteri aranması,
- pazarlık yapılması,
- satış görüşmeleri,
ticaret suçuna ilişkin önemli deliller arasında kabul edilmektedir.
3. Uyuşturucunun Bulundurulduğu Yer
Uyuşturucunun kişinin üzerinde veya kolay ulaşabileceği yerde bulunması kişisel kullanım yönünde değerlendirme yapılmasına neden olabilir.
Buna karşılık ulaşılması güç yerlerde saklanması ticaret şüphesini güçlendirebilir.
4. Paketlenme Şekli
Uyuşturucunun;
- çok sayıda küçük paket halinde bulunması,
- paketlerin eşit gramajda hazırlanması,
- hassas terazi,
- kilitli poşet ve paketleme malzemeleriyle birlikte ele geçirilmesi,
ticaret suçuna ilişkin önemli göstergeler arasında değerlendirilmektedir.
5. Birden Fazla Türde Uyuşturucu Bulundurulması
Esrar, kokain, eroin, MDMA ve benzeri farklı tür uyuşturucuların birlikte ele geçirilmesi de ticaret suçu bakımından değerlendirmeye alınan kriterlerden biridir.
Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB)
Uyuşturucu madde ticareti (TCK m.188) veya uyuşturucu kullanılmasını kolaylaştırma (TCK m.190) suçundan açılan davalarda, yargılama sırasında fiilin gerçekte yalnızca kullanmak amacıyla uyuşturucu madde bulundurma suçunu oluşturduğu anlaşılırsa mahkeme TCK’nın 191. maddesi kapsamında hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verebilir.
Uyuşturucu Suçlarında Etkin Pişmanlık (TCK 192)
Türk Ceza Kanunu’nun 192. maddesi etkin pişmanlık hükümlerini düzenlemektedir.
Kullanıcı Açısından Etkin Pişmanlık
Kullanmak amacıyla uyuşturucu madde satın alan, kabul eden veya bulunduran kişi;
- resmi makamlar suçtan haberdar olmadan önce,
- uyuşturucu maddeyi kimden, nerede ve ne zaman temin ettiğini bildirir,
- verilen bilgiler sayesinde suçlular yakalanır veya uyuşturucu madde ele geçirilirse,
hakkında cezaya hükmolunmaz.
Soruşturma Başladıktan Sonra Yardım Edilmesi
Resmi makamların olayı öğrenmesinden sonra gönüllü olarak soruşturmaya katkı sağlayan kişiler hakkında, yardımın niteliğine göre verilecek cezada dörtte birden yarısına kadar indirim yapılabilir.
Tedavi İçin Kendiliğinden Başvuran Kişiler
Uyuşturucu madde kullanan kişi, hakkında soruşturma başlatılmadan önce kendi isteğiyle resmi makamlara veya sağlık kuruluşlarına başvurarak tedavi görmek isterse, TCK’nın 192/4. maddesi gereğince hakkında cezaya hükmolunmaz.
Bu durumda kamu görevlileri ve sağlık mesleği mensupları bakımından suçu bildirme yükümlülüğü de doğmaz.
Uyuşturucu Kullanma Suçunda Görevli Mahkeme
Uyuşturucu kullanma veya kullanmak amacıyla bulundurma suçlarında görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesidir.
Sık Sorulan Sorular
Uyuşturucu kullandığım için sabıka kaydı oluşur mu?
Dosyanın nasıl sonuçlandığına göre değişmektedir. Her olay bakımından aynı hukuki sonuç doğmaz.
Uyuşturucu kullanırken yakalanırsam tutuklanır mıyım?
Hayır. Tutuklama otomatik olarak uygulanmaz fakat gözaltına alınılması muhtemeldir. Delil durumu, kaçma şüphesi ve diğer tutuklama şartları her dosyada ayrıca değerlendirilir.
Kişisel kullanım miktarı kesin olarak kaç gramdır?
Kanunda sabit bir gram sınırı bulunmamaktadır. Yargıtay; uyuşturucunun türünü, miktarını, ele geçiriliş şeklini ve olayın tüm özelliklerini birlikte değerlendirmektedir.
Uyuşturucu Madde Vücutta Ne Kadar Süre Kalır?
Bu konuda herkes için geçerli kesin bir süre vermek mümkün değildir. Uyuşturucu maddelerin tespit edilebildiği süre; kullanılan maddenin türüne, kullanım sıklığına, kullanılan miktara, kişinin metabolizmasına, yaşına, sağlık durumuna, vücut yapısına ve uygulanan test yöntemine göre değişiklik gösterebilir.
Ayrıca idrar, kan ve saç (kıl) analizlerinde tespit süreleri birbirinden farklıdır. Genel olarak uyuşturucu maddeler idrar ve kan örneklerinde daha kısa sürelerle tespit edilebilirken saç (kıl) analizlerinde ise uyuşturucu madde kullanımına ilişkin bulgular aylar boyunca tespit edilebilmektedir. Bu nedenle hangi testin uygulandığı, sonucun değerlendirilmesinde önemli bir rol oynamaktadır. Bilimsel çalışmalarda bildirilen yaklaşık tespit süreleri şu şekildedir:
Esrar (THC): Tek seferlik kullanımda genellikle birkaç gün, düzenli veya yoğun kullanımda ise haftalar boyunca idrar testlerinde tespit edilebilir.
Kokain: Çoğu kullanıcıda yaklaşık 2-4 gün süreyle idrar testlerinde saptanabilir.
Eroin (Morfin): Genellikle 1-3 gün arasında tespit edilebilir.
Metamfetamin: Çoğu vakada yaklaşık 2-5 gün boyunca saptanabilir.
MDMA (Ekstazi): Genellikle 2-4 gün içerisinde tespit edilebilir.
Ancak bu süreler yalnızca yaklaşık bilimsel gözlem aralıklarıdır. Aynı maddeyi kullanan iki kişide dahi tespit süresi farklı olabilir. Kullanım sıklığı, doz, metabolizma hızı, böbrek ve karaciğer fonksiyonları, vücut yağ oranı ve kullanılan laboratuvar yöntemleri sonuçları önemli ölçüde etkileyebilir.
Bu nedenle internette yer alan “uyuşturucu madde kesin olarak şu kadar günde vücuttan çıkar” şeklindeki ifadeler bilimsel açıdan doğru değildir. Tıp literatürü, uyuşturucu maddelerin tespit sürelerinin kişiden kişiye değiştiğini ve her olay için kesin bir zaman aralığı belirlenemeyeceğini ortaya koymaktadır.
Ceza soruşturmalarında da yalnızca laboratuvar testi sonucu esas alınmaz. Test sonuçları, kişinin beyanları ve dosyadaki diğer deliller birlikte değerlendirilerek hukuki sonuca ulaşılır.
İdrar testinin pozitif çıkması tek başına mahkûmiyet için yeterli midir?
Hayır, Ceza yargılamasında mahkûmiyet kararı verilebilmesi için hukuka uygun, kesin ve yeterli delillerin birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Hukuki Destek
Uyuşturucu madde kullanma ve uyuşturucu madde ticareti suçları, teknik ceza hukuku bilgisi gerektiren ve her olayın kendi delilleri çerçevesinde değerlendirilmesi gereken suç tipleridir. Kullanıcı ile satıcı ayrımının doğru yapılması, denetimli serbestlik hükümlerinin uygulanması, etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanılması ve soruşturma sürecinin usulüne uygun yürütülmesi hak kayıplarının önlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır.
Dolayısıyla uyuşturucu madde kullanma veya uyuşturucu madde ticareti suçlarına ilişkin soruşturma ya da kovuşturma sürecinde haklarınızın korunması için bir avukattan hukuki destek alınması önerilir.